Biếng ăn ở trẻ là tình trạng trẻ nhỏ giảm hoặc mất cảm giác thèm ăn nên không thu nạp đủ lượng thức ăn theo nhu cầu cơ thể, nhất là độ tuổi từ 1 – 6 tuổi . Tình trạng biếng ăn kéo dài có thể ảnh hưởng tới sự phát triển về tầm vóc của trẻ.

Nguyên  nhân gây ra tình trạng biếng ăn của trẻ

– Khẩu phần ăn thiếu cân đối hoặc ăn dặm quá sớm

Theo các chuyên gia, thời điểm vàng để cho bé bắt đầu ăn dặm là 6 tháng tuổi trở đi, bởi đây là thời điểm hệ tiêu hóa của bé đã khá hoàn thiện, hoàn toàn sẵn sàng cho việc ăn uống ngoài sữa mẹ. Nếu bố mẹ cho trẻ ăn bổ sung sớm khiến trẻ dễ thiếu vitamin nhóm B (gồm B1, B2, B6 và B12), làm chậm quá trình chuyển hóa thức ăn; chế độ ăn thiếu kẽm và selen khiến trẻ lười ăn, hấp thu dinh dưỡng kém; thiếu chất xơ khiến trẻ bị táo bón, chướng bụng, khó chịu dẫn tới chán ăn hoặc thiếu protein khiến trẻ chậm tăng cân… Ngoài ra, các khoáng chất như sắt và kẽm sẽ có thể bị thiếu hụt từ khoảng 5 đến 6 tháng tuổi. Nếu cho bé ăn dặm quá sớm sẽ làm bé thiếu hụt đi một lượng sắt và kẽm trong nguồn sữa mẹ. Vì vậy, việc cho bé ăn dặm đúng thời điểm sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho bé về mặt sức khỏe.

– Trẻ thiếu chất từ trong bụng mẹ

Nếu trong giai đoạn mang thai, mẹ không cung cấp đủ chất dinh dưỡng (thiếu sắt, canxi, kẽm, các loại vitamin…), con sẽ bị suy dinh dưỡng ngay từ trong bụng mẹ. Kết quả là trẻ sinh non, thiếu cân và dẫn tới lười bú mẹ. Trường hợp sinh ra đủ cân thì bé vẫn có nguy cơ lười bú, bỏ bú mẹ hoặc sữa ngoài.

– Chế độ ăn không phù hợp

+ Thực đơn món ăn nhàm chán

+ Món ăn không hợp khẩu vị bé

+ Nhiều bữa phụ khiến bé không muốn ăn bữa chính

+ Chế độ ăn thiếu chất: chế độ ăn uống không khoa học cũng là nguyên nhân làm cho trẻ biếng ăn, mà trong thực đơn ăn uống của bé cũng cần có sự cân bằng giữa các nhóm chất, đảm bảo thực đơn đủ các loại vi chất cần thiết cho sự phát triển của trẻ như protein, canxi, vitamin, kẽm, sắt…

– Thay đổi sinh lý hoặc mắc bệnh

+ Thay đổi sinh lý là khi bé bước vào giai đoạn chuyển giao giữa các thời kỳ như từ bú mẹ hoàn toàn sang ăn dặm, tập lẫy, tập bò, tập đi, đứng… sẽ rất hay gặp tình trạng biếng ăn, dẫn đến biếng ăn sinh lý. Trẻ biếng ăn sinh lý thường kéo dài khá ngắn từ 1, 2 ngày đến 1 – 2 tuần. Tuy nhiên, nếu tình trạng bé lười ăn kéo dài trong nhiều tuần, bố mẹ cần lưu ý theo dõi để tìm nguyên nhân và có biện pháp khắc phục sớm, tránh để bé hình thành thói quen lười ăn về sau.

+ Bên cạnh biếng ăn sinh lý, trẻ cũng có thể bị biếng ăn vì các bệnh cấp tính do nhiễm khuẩn như nhiễm virus đường hô hấp (viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi, viêm amidan,…), đường tiêu hóa (viêm dạ dày, viêm ruột…). Nhiễm ký sinh trùng (giun, sán), cảm cúm, viêm tai, thiếu máu, viêm họng, lở miệng… đều là những bệnh có thể làm cho bé biếng ăn. Khi bị nhiễm khuẩn, hàm lượng vitamin và khoáng chất bị mất đi nhiều, nhất là vitamin A, C, nhóm B, magie, sắt, kẽm khiến trẻ biếng ăn. Ngoài ra, trẻ bị nhiễm khuẩn thường dùng kháng sinh nên dễ dẫn đến loạn khuẩn đường ruột và tổn thương thực thể tại hệ tiêu hóa, khiến bé bị chướng bụng, khó tiêu, lười ăn. Khi gặp tình trạng này, mẹ nên tìm cách chữa bệnh trước rồi mới có thể khắc phục chứng biếng ăn bệnh lý của bé.

– Thiếu vitamin và khoáng chất

Sự thiếu hụt các loại khoáng chất sẽ làm bé ăn không ngon và lười ăn, điển hình là thiếu kẽm và selen. Nếu không kịp thời bổ sung vi chất, trẻ biếng ăn kéo dài sẽ dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng, còi cọc, thậm chí là chậm phát triển trí não.

– Do yếu tố tâm lý

Trẻ gặp vấn đề về tinh thần như sợ hãi, lo lắng quá mức, cha mẹ thúc ép trẻ ăn quá mức sinh ra tâm lý sợ hãi, chán ăn, trẻ cố kiềm chế cảm xúc, chịu áp lực về việc ăn uống và tăng cân.

– Thiếu vận động

Việc vận động giúp đốt cháy năng lượng sẽ kích thích trẻ ăn ngon hơn, ngủ sâu hơn. Khi thiếu vận động, trẻ sẽ có cảm giác uể oải, mệt mỏi, không muốn ăn do vẫn còn cảm giác no, đầy bụng. Cha mẹ cần cho trẻ vận động nhiều để tạo cảm giác đói, kích thích cảm giác thèm ăn ở trẻ, giúp trẻ ăn được nhiều hơn.

– Bố mẹ cho con ăn không đúng cách

+ Cho trẻ ăn tùy hứng mà không có giờ giấc cố định, lâu dài bé sẽ không quan tâm đến bữa ăn chính và cũng ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.

+ Cho trẻ ăn nhiều bánh kẹo, quà vặt trước bữa ăn khiến trẻ không cảm thấy đói khi đến bữa.

+ Vừa ăn, vừa xem tivi, chơi game khiến bé mất tập trung, ăn chậm, ăn ít.

+ Cho bé ăn riêng mà không cho ăn cùng gia đình, bé sẽ không học được thói quen ăn uống của người lớn, không cảm nhận được không khí vui vẻ, ấm cúng của bữa ăn gia đình.

– Trẻ biếng ăn thường có những triệu chứng sau:

+ Bữa ăn của trẻ kéo dài quá lâu, trẻ không ăn hết khẩu phần ăn của mình trong vòng hơn 30 phút.

+ Trẻ chỉ ăn hết một nửa hoặc ít hơn một nửa khẩu phần ăn của mình.

+ Trẻ hay ngậm thức ăn, không chịu nuốt thức ăn.

+ Trẻ không chịu ăn, gào thét khi ăn.

+ Trẻ nôn ọe khi thấy thức ăn.

+ Trẻ không tăng cân trong 3 tháng liên tiếp.

Cách khắc phục khi trẻ biếng ăn

+ Trẻ 6 tháng đầu cần được bú mẹ hoàn toàn, mẹ có thể cho bú nhiều lần hơn nếu thời gian bú mỗi lần ít hơn bình thường, và mẹ có thể vắt hoặc hút sữa và trữ lại để bé có thể dùng nhiều lần trong ngày.

+ Chế độ ăn bổ sung cần hợp lý, đúng lúc. Không cho trẻ ăn ngoài, ăn bổ sung quá sớm

+ Nếu trẻ sinh thiếu tháng hoặc thiếu cân, cần có một chế độ dinh dưỡng và chăm sóc điều trị riêng

+ Nếu trẻ nhiễm khuẩn dẫn đến biếng ăn, trong thời gian trị bệnh, cần bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng đặc biệt là vitamin A, vitamin C, vitamin nhóm B và các chất khoáng như magie, kẽm, lysin

+ Không được tự ý sử dụng hoặc làm dụng kháng sinh. Trẻ cần được khám và chẩn đoán bệnh chính xác trước khi dùng kháng sinh

+ Khi trẻ mọc răng dẫn đến lười ăn, cần giảm đau cho trẻ trước. Việc giảm đau trong quá trình trẻ mọc răng hoặc viêm loét miệng là rất quan trọng song cha mẹ thường ít quan tâm và cho rằng đó là điều bình thường. Cha mẹ nên chú trọng việc giảm đau cho bé, bởi nếu quá đau bé sẽ không thể ăn uống bình thường

+ Tập cho trẻ ăn đa dạng các loại thực phẩm và thức ăn mới

+ Với những trẻ biếng ăn bệnh lý, cần ưu tiên chữa triệt để bệnh dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia y tế.

+ Đối với trẻ lớn:

• Nên cho ăn các loại thức ăn phù hợp với khả năng nhai nuốt của trẻ, đa dạng, dễ tiêu hóa và chia thành những bữa nhỏ.
• Cần thay đổi thức ăn và cho trẻ ăn những loại thức ăn trẻ tỏ ra thích hơn để khuyến khích trẻ ăn được nhiều, kích thích sự thèm ăn.
• Cần tạo tâm lý thoải mái, vui thú khi ăn, sẽ giúp trẻ yêu thích và mong chờ tới bữa ăn

– Xây dựng chế độ ăn đa dạng và cân bằng

• Bổ sung chất đạm: thịt nạt, cá, hải sản, trứng, sữa, sữa chua, phô mai, đậu hũ và các loại đậu…
• Bổ sung tinh bột: cơm, bún, mì, phở, các sản phẩm từ ngũ cốc nguyên cám (gạo lứt, bánh mì nâu,…) cho trẻ 1 tuổi trở lên.
• Bổ sung chất xơ: rau củ quả tươi, trái cây, ngũ cốc nguyên cám…
• Bổ sung chất béo tốt: dầu ô liu, dầu hướng dương, trái bơ
• Bổ sung vitamin và khoáng chất: rau củ quả, trái cây